Als moeder Zin gaat maken, krijgt ze ook vakantie

46 procent van de Nederlanders gaat na de zomervakantie met tegenzin naar zijn werk. Vakantiedip. Dat lijken vooral mannen te zijn. Want voor vrouwen, zo schreef Trouw op 30 augustus 2016, is de vakantie dan wel voorbij, maar die hadden ze toch niet.

Bij het krantenstuk staat een prachtige foto van een gezin op een camping: kind leest een strip, moeder probeert op haar computer te werken, waarschijnlijk doet ze haar e-mail. Alleen al aan de moeite die ze heeft die laptop op schoot te houden, kun je zien hoe verbeten dit gaat en hoe vruchteloos de poging is.

Het stuk in Trouw verwijst naar het rapport ‘Lekker vrij’ dat het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) publiceerde op Internationale Vrouwendag 2016. Daaruit blijkt dat het vrouwen slechter lukt zich te ontspannen dan mannen. Ook als ze vrij zijn, blijven vrouwen het gevoel houden ‘in functie’ te zijn.

Organisatieadviseur Liesbeth Dillen herkent dit gevoel van gejaagdheid. Naar haar idee wordt dat vooral veroorzaakt doordat vrouwen verschillende rollen op zich nemen, ‘waardoor eigenlijk continu het knopje ON aan staat’.

Net als de vrouwen waarover het rapport schrijft, stond ook Dillen permanent aan. Dat heeft voordelen. ‘Deze vrouwen,’ zegt Dillen nu, ‘hebben een breed scala aan verbindingen: familiaire, sociale en collegiale verbindingen, met sterke netwerkcapaciteiten. Maar die verbindingen zorgen ook voor verantwoordelijkheden. Hierdoor houden zij constant een radar actief, die de omgeving afspeurt naar zaken die niet onder controle of zelfs onveilig zijn. Dat zorgt voor constante gejaagdheid, wat vaak leidt tot chronische stress.’

Dillen vertelde mij dat zij een keer samen met Arianne Huffington van de Huffington Post geïnterviewd werd over de verhoogde risico’s voor vrouwen en burn-out. Huffington
stelt: ‘Vrouwen hebben nu eindelijk meer toegang tot posities met macht en geld maar we zijn te moe ervan te kunnen genieten, we branden de kaars aan beide kanten op.’

Als Dillen deze uitspraak tijdens speeches aanhaalt, roept dat veel herkenning op. Ik vroeg Dillen wat vrouwen dan gaan doen, als ze dit merken. Dillen: ‘Ze gaan nog harder werken, in plaats van efficiënter te gaan werken door gerichtere keuzes te maken. Daardoor versnipperen ze zichzelf. Uiteindelijk hebben ze het idee dat ze voor iedereen klaarstaan, behalve voor zichzelf. Energiek verwatert hun bestaan.’

Is dit reden om een training te gaan doen? Ja, zeggen verschillende coaches in Trouw, het is ‘een investering die je je moet gunnen’, zodat je ‘de regie over je leven krijgt’.

Veel belangrijker dan zo’n training is te leren inzien dat deze verwatering een zingevingsprobleem is. Met zingeving bedoel ik niets spiritueels, niets zweverigs, ook niet iets moreel hoogstaands, maar iets heel praktisch.

Gude onderscheidt vier soorten zin: het zinnelijke, het lekkere, het lijfelijke aspect, het lustvolle; het zintuiglijke, het esthetische; het zinrijke, het rationele; het zinvolle, wat op je doelen betrekking heeft. Gejaagdheid heeft op de eerste Z betrekking, op Z1, op het zinnelijke, het lichamelijke, lijfelijke aspect. Het kan heerlijk zijn, werken alsof je een marathon loopt, de adrenaline jaagt door je lijf. Maar lukt het je niet meer te ontspannen, dan voel je je opgejaagd en verlies je je energie.

Ik onderzoek in het bedrijfsleven of het gedachtegoed van Gude bruikbaar is om gejaagdheid, stress te bestrijden, misschien zelfs om burn-out te voorkomen. Hieruit komt naar voren dat het zinnelijke, het lijfelijke, het lustvolle, Z1, lastig ligt, vanwege de connotatie met het seksuele. Daarom zijn we woorden gaan zoeken die ongeveer hetzelfde betekenen: energie, vitaliteit, passie, drang, lekker, genot, hartstocht, begeerte en dan Engelse varianten lust for life, vibe, kick, flow.

Gebruik je die woorden, dan stuit je op massale herkenning. Maar hoe ontdek je waar de energie wegsijpelt? Hoe zorg je ervoor dat dit stopt? Dat je passie voor je werk blijft houden? Dat is een zaak van bezinning, van de ratio, van het verstand, van gesprekken voeren met vrienden, familie. Ook dat is een vorm van zingeving. In ons onderzoek noemen we dat Z3, het zinrijke, het rationele, het verbale.

Dat zinrijke, rationele kan flink botsen met het zinnelijke, het lijfelijke. Zoals Liesbeth Dillen over zichzelf zegt: ‘Ik somde eindeloos redenen op die mij de argumenten gaven door te gaan. Maar toen het lijf mij een halt toeriep, bleken die redenen drogredenen te zijn. De mind kan veel, maar het is een illusie te denken dat wij gereduceerd kunnen worden tot een mindset. Media publiceren graag verhalen waaruit zou blijken dat dit wel zo zou zijn. Mindsetmania noem ik dat.’

Zingeving volgens de categorieën van Gude is leren inzien wat fysiek, lijfelijk is, wat rationeel is, wat argumenten of drogredenen zijn. Waar het zinrijke ook echt zinrijk is, en een teveel aan woorden zinloos. Dat leer je niet op een korte training. Daarvoor moet je zelf aan het werk, daarvoor moet je dagelijks zin maken. Maar wie dat doet, conclusies trekt en passende maatregelen neemt, kan daarna echt op vakantie.

Z1 zinnelijk, Z3 Zinrijk

Mede mogelijk gemaakt door Instituut Gak.