Dansen in pyjama

Zodra het lichaam in beeld komt, schieten we in een kramp. En dat levert lastige zingevingsvraagstukken op.

Een van de betekenissen die de filosoof René Gude aan ‘zin’ geeft is ‘zinnelijk’. Daaronder verstaat hij het lijfelijke, het lichamelijke, het lekkere. Naar zijn idee is deze categorie in onze cultuur al millennia onderbelicht, of onder de duim gehouden, wat tot allerlei verdringingsmechanismen heeft geleid. En nog steeds.

Hoe gevaarlijk het zinnelijke, het lijfelijke op de werkvloer kan zijn, of kan lijken, bleek in januari 2017 toen een voormalig GGZ-verpleegkundige berispt werd vanwege ‘grensoverschrijdend’ gedrag. Bij de berisping van deze verpleegkundige zei de inspecteur van de zorginspectie dat ‘lichamelijk contact tussen zorgverlener en patiënt verder gaand dan een handdruk’ niet mag. Maar de inspectie benadrukte later dat er van een ‘knuffelverbod’ geen sprake is. Er ontstond een landelijke discussie, want welke patiënt heeft nou geen behoefte aan ‘een schouderklopje, een aai over de bol of een knuffel’? (Trouw)

Hoe positief en krachtig het zinnelijke, het lijfelijke, het lekkere op de werkvloer kan werken, bleek onlangs in het Leendert Meeshuis, waar demente bejaarden worden verzorgd. De verpleegkundigen hadden zo’n bijzondere ervaring meegemaakt dat ze die besloten te delen met de familie van de patiënten. In een openhartige brief schreven ze over een ochtend waarop ze om verschillende redenen de bezetting niet rond konden krijgen en twee zorgmedewerkers met de situatie moesten dealen:

‘Het is ongeveer 11.00 uur. In de huiskamer heerst een onveilige sfeer. Roepen, boosheid, verdriet en terugtrekking zijn hoorbaar, zichtbaar en voelbaar. Er is geen vorm van welbevinden. Dit werkt conflicten in de hand en bevordert het loopgedrag (dwalen). De twee zorgmedewerkers staan letterlijk met de handen in het haar. Dit MAG NIET gebeuren, is de gedachte.

Helder denken brengt hen het enige goede antwoord namelijk: LIEFDEVOLLE AANDACHT GEVEN!

Een woonbegeleidster van de andere afdeling is opgetrommeld en is potten koffie gaan zetten. De manager is gebeld om te zorgen voor koekjes en chocolade. Binnen een mum van tijd staan er twee cakes in de oven. Bewoners op de gangen worden opgehaald. Nog geen kwartier later wordt de koffie en het lekkers rondgedeeld en is een feestsfeer ontstaan in de huiskamer. Een bewoonster speelt piano en later worden ‘Oude liedjes van toen’ via de cd-speler ten gehore gebracht. Er wordt gedanst (ook in pyjama). Bij meerdere bewoners zien we een stralende lach op het gezicht. Er is LIEFDE voelbaar, warmte aanwezig, een heerlijke geur van koffie en cake, persoonlijke aandacht en iedereen hoort erbij.

Om ongeveer 12.00 uur hebben de twee zorgmedewerkers de laatste vijf mensen kunnen helpen met kleden. De harmonie is weer teruggekeerd.’

Wat gebeurt hier? Als eerste zijn er koffie, koekjes en chocolade. Zingeving is niet hoogdravend of spiritueel. Het kan lekker zijn als verse koffie. En het wordt nog lekkerder als er cakes in de oven staan. De geur van cake roept bij veel patiënten fijne herinneringen op aan vervlogen tijden, aan zaterdagmiddagen, toen er kinderen joelend de trap af kwamen rennen om al te proeven van de nog veel te warme cake of de resten van het beslag uit de beslagkom te likken.

In het Leendert Meeshuis doen de lekkere smaken en geuren een feestsfeer ontstaan, waarna een bewoonster piano gaat spelen en er zelfs in pyjama gedanst wordt. De persoonlijke aandacht die hier beschreven wordt, past geheel binnen de lijfelijke, zinnelijke categorie van Gude.

De vragen over de gevaren en de mogelijkheden van het lichamelijke, het zinnelijke passen binnen een zingevingsdiscussie. Waar, wanneer en hoe vormt het zinnelijke een gevaar? Waar, wanneer en hoe biedt het zinnelijke mogelijkheden het leven en het werk letterlijk weer zin te geven? Dit zijn lastige vragen, zoals alle zingevingsvraagstukken lastig zijn. Maar als we ze niet stellen, zal de zingeving in de zorg onder druk komen te staan. Zonder het zinnelijke kunnen we binnen de kortste keren robots inschakelen omdat mensen geen zin meer hebben in werk dat ze dan – te vaak – als kil, ongezellig en zelfs zinloos ervaren. En zullen bewoners van verpleeghuizen ook niet snel meer gaan dansen in pyjama.

Z1 zinnelijk

Mede mogelijk gemaakt door Instituut Gak.