‘Liever praktisch leren dan Grieks’

Kopte NRC Handelsblad een paar weken geleden (12 april 2019)  Het verhaal ging over de Haven Havo in Rotterdam, waar minder theorie werd gegeven, en meer praktijk. Op deze manier deden de Havo-leerlingen het veel beter. En dat was nodig, uit onderzoek blijkt telkens opnieuw dat de Havo slechte resultaten boekt. Hoe kan dat? Hebben veel leerlingen toch meer zin om met hun handen te werken?

Een aantal jaren geleden had ik in Trouw een rubriek ‘Zin in werk’ waarin ik tal van ambachtslieden vroeg één handeling te beschrijven van hun dagelijks werk. Ik stuitte op tientallen beroepen, die veel voldoening leken te geven bij degenen die ik interviewde. Dan denk ik niet alleen aan een timmerman, vioolbouwer, lasser, loodgieter, piloot, boswachter of loods maar ook aan een landmeter. Toen ik destijds de eigenaar van het betreffende bedrijf belde, wilde hij meedoen aan de serie ‘omdat ik hoop het beeld te kunnen veranderen van de landmeter. Want ik kan geen stagiair meer krijgen.’

Een paar weken later liet landmeter Brian Hendriks mij zien wat een prachtig vak dat is, landmeten. Het is wiskundig, precies en absoluut niet ouderwets. Brian was de hoeveelheid zand aan het meten die een aannemer moet storten op een aan te leggen weg. Doet Brian zijn werk niet goed, dan ligt fraude op de loer. Ook hij betreurde het dat er nauwelijks meer jeugd te vinden is voor het werk. ‘Ze willen allemaal met een laptop achter een bureau zitten.’

Is het mogelijk het beeld te veranderen dat jongeren hebben van veel beroepen, ambachten? De laatste jaren is het tekort aan werknemers met een praktische achtergrond enorm gestegen. Zo’n Haven Havo is daarom niet alleen aantrekkelijk voor leerlingen, maar ook voor werkgevers. Het zou niet gek zijn zo’n praktische opleiding meer te promoten. Is dat mogelijk? Zeker, als je aan ambachtelijk zingeven gaat doen.

Ik gebruik hier  het woord ‘ambachtelijk’ niet voor niets. Wie kijkt naar de vier vormen van zingeven die wij onderscheiden, ziet namelijk dat de ambachtseconomie troeven in handen heeft.

Ten eerste: zinnelijkheid, het lijfelijke aspect. In tegenstelling tot de hoofdarbeider heeft de ambachtsman niet het gevoel dat hij te veel achter de computer zit en zijn handen te weinig vuil maakt. Een ambacht is bij uitstek een activiteit die met de handen verricht wordt en gericht is op iets nuttigs.

Ten tweede: zintuiglijkheid, de esthetiek, het mooie. Hoeveel ambachtelijk werk is niet mooi te noemen, door de toewijding die ervoor nodig is. Rietdekkers, schoenmakers, meubelmakers, parketleggers, noem ze maar op, het is allemaal mooi te noemen wat ze maken. Sterker nog, een van de redenen dat in Duitsland het ambacht in hoger aanzien staat dan in Nederland is juist de waardering van kwaliteit. Een mooie schoen, een mooie jas, een mooie tafel wordt er hoger aangeslagen dan bij ons.

Ten derde: zinrijkheid, kunnen verwoorden wat je doet. Hoeveel universitair geschoolden doen werk dat totaal niet aansluit bij hun opleiding? Het merendeel. Dat zorgt voor moeilijkheden bij de formulering van hun taken. Jongeren uit de ambachtseconomie zullen hier geen moeite mee hebben: hun werk sluit aan op hun opleiding, op hun school of op hun opleiding binnen een bedrijf. Ben je opgeleid tot loodgieter, dan heb je na een paar jaar werken geen moeite met de zinrijkheid van je werk, je bent prima in staat te verwoorden wat je doet.

Ten vierde: zinvolheid. Ook hier liggen de kansen voor het oprapen, want binnen de ambachtseconomie is uitstekend te verwoorden waarom je doet wat je doet. Kijk nog even naar de landmeter, als hij niet meet wat er aan zand gestort wordt, wordt er binnen een jaar veel minder gestort dan afgesproken. En wat te denken van de loodgieter, de elektricien, de schoenmaker, de fietsenmaker – het werk is zinvol. Kom daar eens om bij een strategisch adviseur ad interim communicatie bij de gemeente.

De vier Z-ten van Gude zijn zeer bruikbaar als marketinginstrument om de beeldvorming over de ambachts­economie te veranderen. Pas als we die beeldvorming weten te veranderen, zullen er meer praktisch gerichte Havo’s komen, en zal het met Havoleerling de goede kant op gaan.

Ambacht, Onderwijs

Mede mogelijk gemaakt door Instituut Gak.