Nieuw hoofdkantoor Apple is pure zingeving. Maar is het ook een zinnig gebouw?

Er is eindeloos over gespeculeerd: hoeveel zou het nieuwe futuristische kantoorgebouw dat Apple nu in gebruik neemt gekost hebben? Er moeten 12000 mensen in werken, het staat op een van de duurste stukken grond van de VS. De Ring, zoals Apple het gebouw noemt, is ontworpen door toparchitect Norman Foster.

Bij Apple willen ze de kosten van deze werkplaats niet prijsgeven: dit is de laatste droom van oprichter Steve Jobs, en dan is het niet chic over geld te praten. Een Amerikaans ingenieursbureau zocht het uit, het blijkt een miljardenproject. Hoofdgebouw minimaal 427 miljoen dollar. Totale bouwsom overstijgt de 1,2 miljard.

Maar voor dat geld heb je ook wat. Wat? Een omgeving waarin creatieve werknemers zich helemaal thuis voelen. In een jaloersmakende reportage beschreef NRC Handelsblad (oktober 2017) het gebouw “met een fitness en wellnesscentrum van een kleine 10.000 vierkante meter, compleet met een yogazaal van twee verdiepingen die is bekleed met natuursteen uit precies de juiste groeve in Kansas, net zo zorgvuldig oud gemaakt als een spijkerbroek, zodat het eruitziet als de stenen in het lievelingshotel van Jobs in Yosemite.”

Duidelijk: schoonheid speelt een hoofdrol bij de bouw van dit ‘ruimteschip’. Nadenken over schoonheid en werk is een vorm van ambachtelijk zingeven, het hoort tot het zintuigelijke, in de categorie van Gude: Z2. Bij deze categorie kun je denken aan woorden als esthetisch, de juiste maat, orde, gepaste kleuren. ‘Het is ook niet ongebruikelijk dat werkgevers daar aandacht aan besteden,’ zei Gude ooit. ‘Een mooi voorbeeld vind ik het Rockefeller Center in New York. Een gebouw voor werkende mensen, onvoorstelbaar mooi gemaakt met afbeeldingen en sculpturen van werkende mensen. Zo’n heerlijk gebouw dat ik er met liefde iedere dag de post zou rondbrengen.’

Wie zou er in deze Ring geen pakjes willen bezorgen? In de geschiedenis van het kantoorgebouw zal esthetiek zelden zo’n belangrijke rol hebben gespeeld als nu bij Applepark. Maar de vraag is of het daarmee ook een zinnig gebouw is. Vanzelfsprekend meent Apple van wel. NRC Handelsblad: de waarde is niet wat er in het gebouw is gegaan, maar wat eruit zal komen.

Tijdens een workshop die ik enkele weken geleden met aannemers mocht houden, kwam de zintuigelijke categorie, Z2, ook ter sprake. Nadat al het mogelijk schone was opgesomd, zei een van de managers van het bedrijf: ‘Maar ze moeten ons er niet in zetten. Wij gedijen beter in een bouwkeet.’ Een ijzersterke opmerking: de schoonheid van een bedrijf staat en valt met de functie ervan. Volgens hoofdontwerper van Apple, Jonathan Ive, is de functie bij de Ring duidelijk: “De prestatie is een gebouw neer te zetten waarin zoveel mensen elkaar kunnen ontmoeten, kunnen samenwerken, wandelen, praten.” En om dat voor elkaar te krijgen, werd zelfs een heus bos aangelegd.

Toch is precies dat laatste – de functie van al die schoonheid – punt van kritiek. Toen Jobs zijn grootste gadget bedacht, een kleine tien jaar geleden, vulden we ons werk nog anders in dan tegenwoordig, nu we veel meer thuiswerken en de zorg om het milieu een hoofdrol speelt bij het nadenken over werk. Grootmachten als Amazon, Twitter, en Airbnb proberen hun werknemers juist te laten deelnemen aan het leven van de grote stad, in plaats van ze in airco gekoelde, benzine slurpende auto’s naar een kantoor in de woestijn te laten rijden. NRC: De Ring “is een verouderd model dat niet op de werkomstandigheden van de toekomst is gericht.”

De zintuiglijkheid, Z2, staat niet op zichzelf; de vier betekenissen van zin hebben verband met elkaar. Als de schoonheid van een gebouw niet aansluit bij het doel van het bedrijf, of de taken van de werknemers in het bedrijf, verbrandt schoonheid haar gezicht – zoals de dichter Lucebert ooit zei. Mocht dat laatste in de toekomst blijken dan schiet Apple haar doel voorbij en is dit ruimteschip toch een onzinnig gebouw. Dan is al deze schoonheid niet meer dan een vlag op een hele droge modderschuit.

Z2 Zintuiglijk

Mede mogelijk gemaakt door Instituut Gak.