Probeer ertoe te doen, ook al bent u met pensioen

Onder deze briljante kop presenteerde dagblad Trouw op 12 september een groot onderzoek naar gepensioneerden, die nog fit en vitaal zijn. De krant doopte deze groeiende groep mensen ‘young elderly persons’ (yeps).  Opvallende uitkomst van het onderzoek, dat samen met de Rijksuniversiteit Groningen werd gedaan, is dat het Zwitserlevengevoel niet gelukkig maakt.

Volgens hoogleraar sociologie Nardi Steverink zit het geheim van een mooie oude dag  in het gevoel nuttig te blijven, in een zinvol bestaan, ertoe doen, ook al ben je met pensioen.  “Ik vind het opvallend én belangrijk dat weliswaar zes op de tien ouderen eerder willen stoppen met werken”, zegt Steverink, “maar dat ook zeven op de tien mensen aangeven maatschappelijk actief te willen blijven.”

Vraag is alleen hoe. Steverink: “Het probleem is dat wij geen rollen hebben voor mensen in deze levensfase.” Dat is een fiks probleem want er zijn nu 2,4 miljoen ‘yeps’ en dit aantal zal fors stijgen komende jaren.  

Hoe kun je deze rollen bedenken? Ik denk dat dit een moderne vorm van zingeving vraagt,  zoals voormalig Denker des Vaderlands, René Gude, dat heeft verwoord.

Zin is volgens Gude iets wat je kunt maken, het is een bezigheid. Maar wat is dan zin? Om daar antwoord op te geven, legde Gude het woord ‘zin’ onder de loep? Zin verwijst allereerst naar het lijfelijke, het fysieke. Gude noemde dat het Zinnelijke of het lekkere, het lustvolle. Zin is ook het Zintuiglijke, het esthetische, het schone. Maar zin staat ook voor het Zinrijke, het rationele, dat je in staat bent te verwoorden wat je doet of moet doen. En ten slotte betekent zin ook Zinvol, dat je achter de doelen staat van je leven of je werk.

 Op basis van deze vier Z-ten kun je je verschillende rollen aanmeten. Die komen ook uit het Trouw-onderzoek naar voren. De eerste zou een sportieve rol kunnen zijn, gebaseerd op het lijfelijke, Z1. Bij het onderzoek van Trouw stond een interview met  René Haantjes. Na de dood van zijn vrouw moest Haantjes kiezen ‘tussen de fles en de fiets’. Haantjes stapte op zijn racefiets met bagagetassen en reed zes maanden lang door Europa, in totaal 8000 kilometer. Dat deed hem enorm goed en hield hem weg van de drank. De fysieke activiteit gaf geen blijvende voldoening, maar Haantjes werd er wel sterker van, waardoor hij op zoek kon naar nieuwe activiteiten. Hij werd vrijwilliger bij de archeologische dienst van Zutphen.  “Dit is een geweldige hangplek voor senioren.”  

 Je zou ook kunnen kiezen voor een kunstzinnige rol, op basis van de tweede betekenis van zin het Zintuiglijke.  Ook daarvan geeft Trouw een voorbeeld.  Thea Vodegel ging bij een koor, dat niet alleen de populaire liedjes ten gehore brengt, maar ook klassieke stukken. “Ik ben een opleiding grafische vormgeving gaan doen en een cursus webdesign. En nu run ik een wijngaard.”  Wat Vodegel iedereen aanraadt: blijf je ontwikkelen, stilstand is achteruitgang. “Dat je zult stoppen met werken weet iedereen, maar bedenk ruim van te voren hóe je dat wil doen.”

Dit laatste – bedenken wat je wilt doen – lijkt zo voor de hand liggend maar blijkt het niet te zijn. Volgens het Trouw-onderzoek bezinnen wij ons nauwelijks op deze fase van ons leven. Dat bezinnen noemt Gude ook een vorm van zingeving: Z3 het Zinrijke, de rationele kant van zingeving.  

Guus Weerman verwoordt in Trouw de vierde vorm van zingeving, Z4, het Zinvolle. Acht jaar geleden ging Weerman met vervroegd pensioen. Vol plannen vertrok ze naar het buiten. Ze brak haar rug en keerde noodgedwongen terug naar Nederland. Nu is zij voorzitter van een bijentuin.  “Ons stukje land verbindt een aantal natuurgebieden.  Ook al ben ik met pensioen, ik wil een bijdrage aan een betere wereld leveren.”

Vroeger kregen we de zin aangereikt door de kerk, de vereniging, de partij. We hoefden er niet over na te denken, we wisten ook niet wat het was. Zingeving was zinkrijging. Daarna belandde zingeving in de spirituele hoek, werd iets vaags. Nu moeten we zelf aan de bak, zingeving is zinmaking geworden,  een ambachtelijke activiteit, is iets geworden wat je kunt doen. Het Trouw-onderzoek laat zien dat het actueler is dan ooit.    

YEP

Mede mogelijk gemaakt door Instituut Gak.