Samen het patiëntendossier invullen is echte aandacht

“Nee hoor, het invullen van het dossier hoeft niet ten koste te gaan van de aandacht die ik aan de cliënt besteed.”   

Het werd stil in de zaal. We zijn bij elkaar voor een taalfestival dat Welkom in Bubbelonië en Reliëf, Christelijke Vereniging van Zorgaanbieders samen organiseren op landgoed Zonheuvel in Doorn. Hier zei iemand iets nieuws: hoefde het dossier niet ten koste te gaan van de aandacht voor de patiënt? Maar dat invullen van zo’n dossier kost toch hartstikke veel tijd? Tijd die je niet aan de patiënt kunt besteden? Was hier een zorgconsultant aan het woord, die met neoliberaal vocabulaire efficiëntie met aandacht wilde verbinden? Nee, hier sprak een jonge studente.

Efficiëntie & aandacht – twee begrippen die in de zorg bijna noodzakelijkerwijs met elkaar lijken te botsen. Efficiëntie is het bereiken van een doel met gebruik van zo weinig mogelijk middelen als geld of tijd. Het woord ‘efficiëntie’ is afgelopen decennia hét uithangbord geworden van het neoliberaal gedachtegoed in de zorg.

Aandacht functioneert de laatste tijd als tegengif voor al het ellendigs dat die neoliberale samenleving ons heeft aangedaan: marktwerking, toegenomen werkdruk, personeelstekort.  

In een eerdere column in deze reeks vroeg ik mij af of het niet naïef is te denken dat wij, bij gunstige omstandigheden, die aandacht onmiddellijk voldoende zouden kunnen opbrengen? Aandacht wordt wel een hedendaagse deugd genoemd. En een deugd is een houding, waarin we ons kunnen trainen. Aandachtigheid komt niet tot stand door wat extra tijd te hebben voor het aantrekken van steunkousen. Aandachtigheid vergt oefening en komt tot stand door geleidelijke vorming. Dat geldt voor ouders, docenten, en voor medewerkers in de jeugdzorg.

En studenten. Want de opmerking over het invullen van het dossier kwam van een student. Omdat haar opmerking zó origineel was, kreeg zij uitvoerig het woord. Ze vertelde dat ze tijdens haar stage tot de ontdekking was gekomen dat cliënten het waarderen om samen het dossier in te vullen. “We overleggen ook, wat we zullen opschrijven en wat niet. Hoe de klacht precies geformuleerd moet worden. De cliënt voelt zich hierdoor gezien. En ik heb na afloop het dossier ingevuld.” De student beoefende de deugd van de aandacht in optima forma.

Het idee werd onmiddellijk opgepakt door Thijs Tromp, directeur van Reliëf in Woerden en hoogleraar op de bijzondere leerstoel Diaconaat aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) in Amsterdam. “Ik vind dit schitterend, want als je het dossier samen met de patiënt invult, kun je ook samen besluiten het niet in te vullen, als de patiënt zegt: ‘Dat hebben we gisteren toch al gedaan?’ Dan zet je in het dossier: ‘In onderling overleg en met goedkeuring van de patiënt besloten het dossier vandaag niet in te vullen.’”

Op deze manier nadenken over de taken die je moet uitvoeren, is een vorm van zingeving. Voormalig Denker des Vaderlands, René Gude, noemde dit het zinrijke, de verstandelijke kant van zingeving, letterlijk bezinning. 

Efficiënt & aandacht, twee woorden die elkaar vroeger schenen te vermijden werden weer buren – om te variëren op het beroemde gedicht De Moeder De Vrouw van Martinus Nijhoff. Efficiënt en aandacht, hier in Doorn werden ze door een student bij elkaar gebracht, waardoor effectieve zorg dichter bij kwam. 

Het taalfestival op Zonheuvel in Doorn is mede mogelijk gemaakt door Instituut Gak.

Zin in zorg

Mede mogelijk gemaakt door Instituut Gak.