Tegenspraak

Als u dit leest bent u precies waar de pijl naar verwijst. In het hier en nu. De kans dat u er daar en toen ook bij was is een stuk kleiner. Dat was op 2 april met het projectteam van de Amsterdamse Binnenring in de prachtige salonzaal van De Balie aan het Leidseplein. We gebruikten dit beeld tijdens de opening van onze Zin-in-projecten-bijeenkomst op 2 april. De pijl is een reliek van de NoordZuidlijn. Een menshoog verplaatsbaar object, dat verwees naar de actuele positie van de tunnelboor onder de stad.

Als project is de NoordZuidlijn verleden tijd. Het project bracht ons een nieuwe metrolijn, een cabareteske openingsspeech van Martijn Koning en het boekje ‘Samenwerking en Tegenspraak’. Met daarin tien lessen. Tien geboden voor Amsterdamse projectwerkers en misschien ook wel anderen in de rest van Nederland of daarbuiten. Mogelijk ook nuttig voor het projectteam van de Binnenring? We krijgen instemmende reacties uit de zaal.  Maar ook kritische. ‘Open deuren.’

Op nummer één staat ‘Bezint eer ge begint’. Inderdaad een uitspraak die je kunt afdoen als common sense. Werkers aan de NoordZuidlijn hadden er ongetwijfeld van gehoord, ver voordat ze aan de klus begonnen. En de werkers aan de Binnenring hier in de zaal dus ook. Al is het maar vanwege de startbijeenkomst over de vier vormen van zingeving volgens René Gude, een jaar eerder in de Bakkerswinkel bij het Westerpark in Amsterdam.

Toch verrassend, dat desondanks ook de Binnenring hier en daar anders uitpakt dan we vooraf konden bedenken. De trivialiteit van de tien projectgeboden maakt de projectpraktijk niet minder weerbarstig. Een van de betekenissen die Gude aan het begrip Zin gaf, is het Zinrijke, dat je in staat bent te verwoorden wat je taken zijn. Bij dat Zinrijke blijkt het begrip ‘tijd’ kennelijk een belangrijk element: aan het begin van het project leek het Zinrijke prima in orde, maar de praktijk laat iets anders zien.

Hoe kun je die verschillen in het Zinrijke opsporen? Hoe kun je jezelf verbeteren? Door ‘tegenspraak te zoeken’. Die les staat op nummer 4. Nog zo’n open deur. We vragen de zaal hoe dat er uitziet in hun project. Stilte. ‘Een open teamsfeer’. ‘Je mag zeggen wat je denkt’. Toch komt er ook een lastige kwestie rond het spoorontwerp voor de Elandsgracht boven tafel. Iemand bekent zich niet te kunnen vinden in de gekozen aanpak, waarna een ander het woord neemt om uit te leggen dat het toch echt de beste oplossing is. Het gesprek hierover is nog niet eerder op deze manier gevoerd. Tegenspraak zoeken is een stevige opgave die veel praktische oefening vergt.

Om te ontdekken hoe het projectteam er voor staat vervolgen we de middag  met het in beeld brengen van de projecthistorie. Dat doen we door op basis van de zingevingscategorieën van Gude de hoogte- en dieptepunten van het project in de afgelopen vijftien maanden in kaart te brengen. Treffende verhalen volgden.

Zo kwam het Zinnelijke ter sprake in het verhaal over de koffie in de bouwkeet, waarvan iedereen zegt dat die niet te drinken is, maar desondanks met plezier genuttigd wordt. En in het verhaal over de gezamenlijke ondernemers rond de Elandgracht, die ondanks de ongewenste en onverwachte uitloop, de bouwvakkers trakteren op een vrijdagmiddagborrel na het afronden van de klus.

Het team is er trots op dat het Weteringcircuit er nu zo mooi bij ligt. Een treffend voorbeeld van de aanwezigheid van het Zintuiglijke in het project. In januari 2019 is in één weekend het hele spoor op het Weteringcircuit vervangen. Een mooi resultaat van een goede samenwerking met veel verschillende partijen.

Het Zinrijke – we noemden het al even bij les nummer 4: tegenspraak zoeken – komt opnieuw aan bod als het team vertelt over hoe ze met elkaar in gesprek bleven. Op het Weteringcircuit deden ze dat iedere week, in de keet, tijdens het uitvoeringsoverleg. Dat is het moment dat ze de gang van zaken even met elkaar afstemmen. Je kunt bijvoorbeeld niet eerst het asfalt aanbrengen, en daarna pas het riool. Alles heeft een bepaalde volgorde. Dat is logisch, maar je moet toch goede afspraken maken. Het lijkt zo makkelijk, maar het gaat echt niet altijd goed. Juist door voortdurende met elkaar in gesprek te blijven leidt dat uiteindelijk tot het beste resultaat.

Het project Binnenring ambieert de transitie naar een betere stadspoort. Dit projectdoel, wat wij ook wel het Zinvolle noemen, brengt een complex belangensamenspel tussen fietsers, voetgangers, automobilisten en openbaar vervoer met zich mee. Een spel dat, als je even niet oplet, kan omslaan in een schaakspel met tegengestelde belangen. Om te voorkomen dat het schaakmat komt te staan, zet het team zich volop in om anderen duidelijk te maken wat het met het project wil bereiken. Wat valt er precies onder de opgave, wat beoogt het met vergroening of een fietsstraat? Uiteindelijk krijgen ze zo de omgeving mee en lukt het om klussen voor elkaar te krijgen.

Hiermee zijn we aan het eind van de middag gekomen. Het projectteam maakt op ons een gezonde indruk. Bent u ook zo benieuwd hoe het er over een jaar voor staat?

Roelof van der Weg en Peter Henk Steenhuis

Zin in projecten, Zin in werk

Mede mogelijk gemaakt door Instituut Gak.