Werkend naar je werk, met koffie, wifi en een printer in de bus

Op treinstations vinden de laatste tijd spectaculaire dansen plaats. Mensen veren op, springen plotseling naar rechts of links, slaan met hun armen, en nog vreemder: wandelaars knallen frontaal tegen elkaar aan. Je zou de dansen bijna ritueel kunnen noemen, want ze vinden elke dag plaats, weliswaar op ongezette tijden. Oorzaak: blinden die over een geleidelijn lopen.

De eerste dans zag ik op Utrecht Centraal, waar door de verbouwing geleidelijnen plotseling ophouden of van plaats veranderen. De spectaculaire choreografie weet ik dan ook aan de verbouwing van Utrecht Centraal. Maar later zag ik de dansen ook op andere stations. Aanstichters van deze hilarische dansen zijn natuurlijk niet blinde reizigers, maar passagiers die ziende blind zijn. Terwijl ze wat op Facebook posten of nog even hun werkmail lopen te checken, hebben ze oog voor blinden noch geleidelijnen.

Werk en privé lopen steeds vaker dwars door elkaar heen. Zorgelijk, volgens de Franse staat, want werknemers krijgen moeite hun werk van zich af te zetten. Het Franse, socialistische kamerlid Benoit Hamon zei hier tegen BBC News over: ‘Personeelsleden verlaten het kantoor wel fysiek, maar ze laten hun werk niet achter. Ze blijven vastzitten aan een soort van elektronische leiband, zoals een hond. De sms’jes, de berichten, de e-mails. Ze koloniseren het leven van het individu tot het punt waarop hij of zij uiteindelijk instort.’ Het is dus niet de blinde die zich struikelend voortbeweegt over een geleidelijn, maar de ziende die vastzit aan een elektronische leiband.

De Fransen vinden dit zo zorgelijk dat ze rigoureuze maatregelen namen: er is in mei 2016 een wet goedgekeurd die het bedrijven met meer dan vijftig werknemers verbiedt om e-mails te versturen buiten de werkuren. Om de maatregel te kunnen uitvoeren, moeten die bedrijven verplicht een tijdslot vaststellen waarbinnen werknemers hun mail niet kunnen checken.

De cijfers liegen ook niet. Kijken we nog even naar de treinreiziger die op weg naar huis chat, mailt en danst: wie twee uur per dag pendelt naar zijn werk, heeft twee keer zo vaak problemen om zijn balans tussen werk en privé in orde te houden. Dat berekende de SociaalRaad Vlaanderen onlangs. En 43 procent van de forenzen die meer dan een uur onderweg zijn naar hun werk zoekt een andere baan.

Deze getallen zijn niet nieuw, enkele jaren geleden waren ze de drijfveer achter het ontstaan van Het Nieuwe Werken, waarbij werknemers vaker thuis werken. Ook daar kleven nadelen aan: mensen werken altijd door en kunnen letterlijk en figuurlijk uit beeld verdwijnen.

In Vlaanderen is supermarktketen en automatiseringsbedrijf Colruyt onlangs met een jaloersmakende pilot gestart: een half jaar lang vertrekt er elke dag om half acht een kantoorbus vanuit Gentbrugge naar het hoofdkantoor in Halle. Er is plaats voor 24 mensen, die hun plek op voorhand reserveren. Er is koffie, een printer en wifi. Het meest revolutionair: zodra werknemers inloggen, begint hun werkdag te lopen.

Het project is een initiatief van de Beroepsvereniging van Autobus- en Autocarondernemers (BAAV) en het Vlaams Instituut voor Mobiliteit (VIM). Doel: duurzaamheid. Nevendoel: betere balans werk en privé.

Dat lijkt te werken. ‘Als ik een dag met de kantoorbus naar het werk ga,’ zei copywriter Yves Van Kerkhove in De Standaard, ‘kan ik de dag nadien een uur vroeger aan de schoolpoort staan. En bovendien kom je ontspannen thuis.’ Op deze manier doet Colruyt aan wat René Gude humeurmanagement noemde.

Wat retailer Colruyt nu probeert, is dan ook slimmer en efficiënter dan de oekaze van de Franse overheid. Het is zingeving in de derde betekenis van het woord: zinrijk, want het gaat om een rationele oplossing van problemen die door flexibilisering en digitalisering ontstaan. Een verbod uitvaardigen kan iedereen. Nadenken over definiëring van werk en de mogelijke herdefiniëring vergt creativiteit en ambachtelijke zingeving.

Bijkomend voordeel: deze werkende mensen lopen niet te appen, te chatten of te mailen op geleidelijnen die voor blinden bedoeld zijn.

Digitale Leiband, Z3 Zinrijk, Zin in werk

Mede mogelijk gemaakt door Instituut Gak.