Wij zijn allemaal Sisyphus

‘Nog korter dan koud’, antwoordde ik afgelopen dagen geregeld als me gevraagd werd naar onze meivakantie. We waren maar een paar dagen naar Terschelling gegaan, in tegenstelling tot de weken die we er afgelopen jaren doorbrachten. Een zoon die eindexamen doet. En druk. Maar wat me nog meer trof dan ‘korter nog dan koud’ was het chagrijn dat me na anderhalve dag overviel. Het duurde nog een halve dag, waarin ik mijn gezin beknorde, voordat ik ontdekte dat het niet aan hén maar aan míj lag. In alle stilte donderde mijn altijd als zinvol ervaren kaartenhuis van het hectische dagelijks leven in elkaar. Weer thuis, weer achter het scherm, sprong de zin als een jonge hond tegen me op.

Deze ervaring sluit, heel in ’t klein, aan bij een verhaal uit The Guardian van een paar maanden geleden, dat beschrijft waarom timemanagement ons leven verruïneert.

Oliver Burkeman beschrijft hierin het verhaal van de succesvolle schrijver Merlin Mann, die tien jaar geleden ‘Inbox Zero’ bedacht, een systeem om niet ten onder te gaan aan de vloed van e-mails. Het idee was simpel: wij hebben de neiging constant mail te checken, er constant mee bezig te zijn zonder de vragen of opdrachten in mailtjes werkelijk op te lossen, waardoor we er een onbevredigd gevoel aan overhouden. Mann adviseerde de mail terug te brengen tot nul: beantwoord ze grondig of verwijder ze. Daarna sluit je je mailbox af. Klaar. Een mooi idee, maar mail roept mail op. Zoals Burkeman schrijft: ‘Als de stroom van inkomende mailtjes eindeloos is, kan Inbox Zero nooit de oplossing zijn: je bent nog steeds een Sisyphus, die de steen de berg oprolt tot in eeuwigheid – je rolt de steen hooguit wat sneller.’

Sisyphus was de stichter en koning van Korinthe. Een sluwe man, die onderdanen en goden bedotte. Toen de goden hem uiteindelijk te pakken kregen, straften ze hem op de zwaarst mogelijke wijze: tot het einde der tijden moest Sisyphus in de Tartaros een rotsblok tegen een berg op duwen. Op de top rolde de steen weer naar beneden en diende hij opnieuw te beginnen.

De vergelijking is begrijpelijk – steen die naar beneden rolt is mailbox die weer vol stroomt – maar ook uiterst vreemd: voor de goden is dit de meest sadistische straf die ze kunnen bedenken, wij doen het vrijwillig.

Hoe dit kan, is te begrijpen met het zingevingsschema van Gude. De eerste noemde hij het zinnelijke, het lustvolle. Gude is geneigd dit lustvolle positief te interpreteren, maar ik denk dat die vier verschillende vormen van zin ook een keerzijde hebben. Het openen van mail is gewoon lekker, het geeft mij een vergelijkbare, kortetermijnbevrediging als vroeger de sigaret, waarvan ik ook wel wist dat die mij op lange termijn schade zou berokkenen. Het is die heerlijke kortetermijnbevrediging van Z1, die ons op lange termijn een slecht gevoel geeft over het zinrijke van wat we doen en het zinvolle waarom we überhaupt doen wat we doen.

Sinds Inbox Zero zijn er duizenden apps ontwikkeld om ons werk efficiënter in te richten. Voor mij hebben ze geen zin: ik zal de steen alleen telkens sneller omhoog brengen, maar instorten als ik op een korte vakantie op een koud eiland terechtkom en de stimuli van het lekkere uitblijven.

Het lekkere, het lichamelijke, is behalve bron, basis, energie, ook de fysieke dictator die door zijn verslavende stofjes een slaaf van mij maakt. Of nog erger: een Sisyphus, die pas het idee heeft zinvol te leven als hij zijn steen weer naar boven mag rollen.

Digitale Leiband, Z4 Zinvol

Mede mogelijk gemaakt door Instituut Gak.