Zin in Muziek in TivoliVredenburg

Leer, samen met musici, luisteren met andere oren

Het gedachtegoed van René Gude, voormalig Denker des Vaderlands, vormt de inspiratiebron voor een achtdelige programmaserie over de zin van muziek. We luisteren naar muziek die zinnelijk is en lijfelijk ervaren moet worden. Andere muziek is zintuiglijk en richt zich op schoonheid. Welke muziek is zinrijk, rationeel, en richt zich op begrijpen? En wat doen we met zinvolle muziek, die bepaalde doelen nastreeft?

Met deze vragen gaan altvioliste Annemieke Huls en Trouwjournalist Peter Henk Steenhuis in gesprek met topmusici. Zij antwoorden met woorden én met muziek. Daardoor leren ze ons luisteren met andere oren.

Verwacht een avond met goede gesprekken en live muziek van bijzondere musici. Samen combineren we zingeving met muziek. Op naar een nieuwe en verdiepende luisterervaring!

Kaarten voor deze bijzondere avonden zijn verkrijgbaar bij TivoliVredenburg. Trouw publiceert op de zaterdagen voorafgaand aan de voorstelling een uitgebreid interview met de optredende musici. NPO4 doet verslag van de avonden via ter plekke opgenomen podcasts.

Muziek en gevoel (8 oktober 2019)

Over het lekkere en lijfelijke van muziek. Hoe luister je ‘lichamelijk’?

Iedereen wil het voelen, maar we praten er nauwelijks over. Muziek moet iets met ons doen, we willen erdoor geraakt worden. Maar waarom raakt de ene muziekstijl je niet en de andere wel? Kan iets je in tweede instantie wél raken? Wanneer is muziek ‘lekker’, en hoe kun je dat optimaal ervaren?

Violiste Diamanda Dramm (Dutch Classical Talent award 2018) vindt zichzelf een heel ‘fysieke’ speler. Als vierjarige was haar viool haar liefste speelgoed, eindeloos testte zij het instrument uit. In Violin Spaces (een reeks composities van Garth Knox, speciaal geschreven voor Dramm) onderzoekt ze opnieuw de mogelijkheden van haar viool. Alle facetten van het instrument zijn erin te horen, behalve het klassiek strijken. Hoe kunnen luisteraars de fysieke sensatie van deze stukken ervaren?

De in Oostenrijk geboren multi-instrumentalist Raphaëla Danksagmüller ontdekte het bijzondere geluid van de duduk jaren geleden in een muziekinstrumentenmuseum in Brussel. Ze werd zo geraakt door de diepe, warme klank van dit traditionele Armeense instrument dat ze besloot om lessen te nemen in Yerevan. Inmiddels bespeelt ze de duduk al meer dan 15 jaar, naast haar werkzaamheden als blokfluitiste en haptonoom.

Klik hier voor het interview met Diamanda Dramm en Raphaëla Danksagmüller Interview Trouw 5 oktober 2019.

Een podcast van deze avond kunt u vinden bij NPO radio4

Muziek en esthetiek in verschillende culturen (12 november 2019)

Zoveel landen zoveel smaken. Of is er een muzikale esthetiek die al die verschillende culturen overstijgt? In Nederland komen we steeds meer in aanraking met wereldmuziek. Musici met diverse muzikale achtergronden zoeken elkaar op en werken samen. Hokjes verdwijnen. Ontstaat er een nieuwe ‘mondiale’ muzieksmaak? Hoe meng je verschillende muzikale culturen? Hoe bepalend is je culturele achtergrond voor hoe je luistert?

Haytham Safia groeide op in Kofir Yaseef, een dorpje dichtbij Nazareth. Hoewel Israël snel wordt geassocieerd met verdeeldheid, leefden in zijn dorp moslims, christenen en joden samen in een gemeenschap. Safia gelooft in de schoonheid van cross-culturele muziek en brengt tegenwoordig in Nederland binnen zijn ensembles verschillende genres samen.

De van origine Belgisch-Namibische singer-songwriter Shishani Vranckx groeide op in Nederland. Ze is onder andere de oprichter van het Namibian Tales quartet, dat in 2017 naar de Kalahari woestijn reisde om daar samen met vier vrouwen van de San-gemeenschap het album Kalahari Encounters op te nemen. Als antropoloog en muziekwetenschapper is Vranckx gespecialiseerd in hedendaagse Namibische muziek.

Klik hier voor het interview in Trouw met Haytham Safia en Shishani Vranckx. Interview Trouw 9 november 2019.

Praten over muziek (10 december 2019)

Woorden en muziek zijn duidelijk niet ‘van hetzelfde spul gemaakt’. Hoe kun je toch effectief praten over muziek? Gelukkig is muziek nooit te vervangen door woorden. Toch proberen we met gesproken of geschreven taal muziek te beschrijven en te vatten. We delen graag onze luisterervaringen. In programmaboekjes, recensies of tijdens een drankje in de pauze van een concert bijvoorbeeld. Hoe kunnen woorden helpen bij luisteren? Heb je kennis nodig om beter naar muziek te kunnen luisteren? Begrijp je meer van muziek als je noten kunt lezen?

Componist en violist Hawar Tawfiq kwam via zijn oudere broer in aanraking met (westerse) klassieke muziek. Hij kreeg vioolles in zijn geboortestad Sulaymania (Koerdistan, Noord Irak) tot hij als vluchteling (zonder zijn familie) via lange omwegen in Nederland terechtkwam. Tijdens zijn eerste schooldag in Nederland viel hij op, doordat hij zichzelf al veel Nederlandse woorden had aangeleerd. Een docente van deze school hielp hem zijn vioolstudie weer op te pakken. Hij studeerde zowel viool als compositie in Tilburg en Amsterdam en is inmiddels een succesvol componist met opdrachten van onder andere Het Gelders Orkest, Philharmonie Zuid Nederland en het Nederlands Studenten Orkest.

Hannes Minnaar is een van Nederlands meest succesvolle pianisten. Na het winnen van prijzen tijdens het Concours van Genève en de Koningin Elisabeth Wedstrijd weet hij internationaal de aandacht op zich te vestigen. Zowel als solist als binnen zijn Van Baerle Trio vindt Minnaar het belangrijk de compositie centraal te stellen, en niet zichzelf op de voorgrond te positioneren. Hoe blijf je zo trouw mogelijk aan de partituur en hoe vertaal je die naar de luisteraar?

Muziek en betekenis (14 januari 2020)

Hoe luister je naar muziek die een verhaal uitdrukt?  In opera, muziektheater, film: soms vertelt muziek een concreet verhaal. Moeten we die verhalen kennen om de muziek te kunnen waarderen? Kan muziek een (politieke) boodschap overbrengen? En maakt het uit voor het luisteren welke drijfveer een componist heeft: gelovig, communist, nazi-aanhanger?

De Nederlandse bariton Jan Willem Baljet vertolkt regelmatig operarollen, onder andere bij De Nationale Opera. Daarnaast maakt hij deel uit van de zingende herenformatie Frommermann en verzorgt hij voor de stichting Diva Dichtbij optredens voor ouderen met dementie. Zingt hij anders voor deze laatste groep dan voor het publiek bij De Nationale Opera? Welke invloed heeft de betekenis van de tekst op het zingen? Dient de muziek de tekst? Of andersom?

Renée Beckers en Pieternel Berkers vormen samen het accordeonduo TOEAC. Ze geven concerten als duo en werken samen met diverse musici en componisten. Bovendien zoekt TOEAC kunstenaars op uit andere disciplines zoals dans, film, circus en theater, om een breder publiek te bereiken. Het duo werkte bijvoorbeeld mee aan verschillende kindervoorstellingen. Luisteren kinderen anders dan volwassenen? Hoe bepalend is de ‘setting’ voor je luistervermogens?

Muziek en religie/rituelen (11 februari 2020)

Muziek begeleidt ons bij begrafenissen, trouwdagen, religieuze bijeenkomsten. Bepaalt die context de beleving van de muziek? Bach componeerde voor God. Ook in andere culturen is muziek van grote betekenis bij religieuze of rituele gebeurtenissen. Is muziek luisteren nog steeds een sociale bezigheid? Hoe ondersteunt muziek bijvoorbeeld tegenwoordig een rouwproces? Welke rol heeft samenzingen? En is de beleving van muziek los te koppelen van z’n oorspronkelijke, religieuze bedoeling?

Omar el Ouamari is geboren in Marokko en woont vanaf zijn tweede levensjaar in Nederland. Hij groeide op in de Haagse schilderswijk en zong in zijn jonge jaren in diverse anasheed-groepen (islamitische lofzang). Tegenwoordig werkt hij als docent aan het ROC. Hoewel hij geen imam is, wordt hij vanwege zijn intense stem regelmatig gevraagd om in de moskee de azaan (oproep tot het gebed) te doen. Moet je islamitisch zijn om deze azaan te kunnen waarderen?

De Componist des Vaderlands Calliope Tsoupaki maakt muziek die tijdloos aandoet. Haar streven is de essentie zo eenvoudig en helder mogelijk uit te drukken. Ze gebruikt in haar composities elementen uit oude én hedendaagse muziek en de muziek van haar geboorteland Griekenland en het Midden-Oosten. Hoe belangrijk zijn rituelen in haar muziek?

Muziek en esthetiek door de tijd (10 maart 2020)

Luisteren wij anders dan tweehonderd jaar geleden? Beethoven was revolutionair. In zijn tijd. Maar op onze hedendaagse oren heeft zijn muziek een ander effect. Kun je met achttiende-eeuwse oren luisteren? Bestaat er tijdloze muziek? Wat is de invloed van techniek op wat wij horen?

Huub Beckers is al meer dan 30 jaar de 2e solo-altviolist in het Radio Filharmonisch Orkest. Dit orkest geeft wekelijks concerten in Het Concertgebouw in Amsterdam en TivoliVredenburg Utrecht. Dat betekent voor de musici wekelijks een nieuw programma instuderen, variërend van de ‘klassiekers’ van Beethoven en Mahler tot premières van hedendaagse componisten. Hoe kun je ‘specialist’ zijn in zoveel verschillende stijlen? En ontwikkel je voor elke stijlperiode een andere manier van luisteren?

Het duo Strijbos & Van Rijswijk (Jeroen Strijbos en Rob van Rijswijk) componeert voor ruimtes. Ze zien zichzelf meer als gespecialiseerde beeldend kunstenaars dan als traditionele componisten. Zo maakten ze een muziekinstallatie voor het strand van Terschelling en kunnen luisteraars zittend op de interactieve Rocking Chairs met hun houding de muziekbeïnvloeden. Zijn hun installaties een vervanging van de traditionele concertzaal

Muziek als taal, taal als muziek (14 april 2020)

Hoe talig is muziek? En hoe hoor je de muziek van een taal? Muziek verstaan we allemaal. Hoe communiceert muziek? Welke eigenschappen van taal vind je terug in muziek? Kun je aan een compositie horen wat de moedertaal van de componist is? En helpt het voor de luisteraar als hij de taal spreekt van de componist?

Tineke Steenbrink is medeoprichter van Holland Baroque. Dit orkest speelt op authentieke instrumenten, maar beperkt zich niet tot het barokrepertoire. Zo werkte Holland Baroque samen met jazztrompettist Eric Vloeimans en sheng-speler Wu Wei. En nodigden ze moderne-muziek-specialist Reinbert de Leeuw uit om de Matthäus Passion te dirigeren. Wat is kenmerkend voor de muzikale taal van de barok? Wat verandert er als je deze taal ‘toepast’ op moderne muziek?

De Syrische percussionist en drummer Modar Salama en de Nederlandse altvioliste Arwen Salama- van der Burg ontmoetten elkaar in Syrië. Zij delen een passie voor muziek én taal. Naast altvioliste (o.a. plaatsvervangend aanvoerder bij Het Balletorkest) is Salama- van der Burg arabist. Salama verhuisde een paar jaar geleden naar Nederland en verdiept zich nu, naast zijn muzikale carrière, in de Nederlandse taal. Het koppel vormt samen met bastrombonist Wouter Iseger een bijzonder muzikaal trio: Piepers & Hummus

Podcasts

Mede mogelijk gemaakt door Instituut Gak.